Hangimiz sevmeyiz ki havai fişekleri? Festivallerde ve gece şenliklerinde kullanılan havai fişekler genellikle kartondan yapılan ve içine özel bir patlayıcı karışımı konulan uzun silindirik biçimindeki kovanlardan oluşurlar. İçlerindeki bu dolgu malzemesi ‘Piroteknik Karışım’ olarak da adlandırılabilir. Bu çok özel karışım, havanın oksijeni olmadan da yanabilmeyi gerçekleştirir. Normal şartlar altında kapalı bir kabın içerisinde yanan mumun, içerdeki oksijen miktarı azaldıkça buna bağlı olarak sönmesi gerekirken, fişek kovanın içinde hava bulunmadığı halde karışımını tüketene kadar yanmasını sürdürür. Bunun sebebi, karışımdaki maddelerden birinin sürekli olarak oksijen açığa çıkarması ve kapalı kovandaki yanma olayının buna bağlı olarak sürmesidir.
Uzun yıllar boyunca bu fişek karışımında potasyum nitrat kullanıldı. Oksijen verici bir madde olan potasyum nitrata ‘Güherçile’ de denilmektedir. Havai fişek sanayisinin doğuda gelişmesinin en büyük sebebi olarak da güherçilenin daha çok doğu ülkelerinde bulunması gösterilebilir. Özellikle de Çin kükürt, güherçile tuzu ve de odun kömürünü harmanlayarak dünya tarihindeki ilk havai fişekleri piyasaya sürdü.
Bu yeni eğlence ürününe rağbet arttıkça havai fişek sanayii de kendini yeniledi ve renklileri üretilmeye başlandı. 19.yy. a kadar havai fişekler sadece sarı alev renginde yanarlardı. Oysaki 18.yy.da potasyum nitratın kimyasal bileşimle elde edilmesi renklilerinin yapılmasına olanak sağladı. Çünkü potasyum kloratlı karışım yeterince ısı çıkaracak kadar yandığında, bu karışıma katılan çeşitli metaller gaz haline gelerek alevi renklendirebiliyorlardı. Böylece baryum tuzlarıyla yeşil, stronsiyomla kırmızı, sodyumla da sarı kıvılcımlar saçan havai fişekler yapıldı. Bakırda ise potasyum kloratın yanmasıyla açığa çıkan klor gazının etkisiyle mavi renk verdiği anlaşıldı. İlginç değil mi?
Derleyen: Ayşegül Gizem Erboğa
Salı, Ekim 04, 2005
Kaydol:
Kayıt Yorumları (Atom)
3 yorum:
güzel ama ben fosil yakıtlar nediri arıyorum bulamadım bana yardımcı olun nerden girebilirim
çok ama çok güzel
çok güzel bir yazı.fakat katılmadığım nokta bakır ortamında potasyum kloratın yanmasıyla oluşan rengin klordan degil bakırdan kaynaklanmasıdır.çünkü ortama konulan metatler bu renklenmeyi sağlıyor
Hangimiz sevmeyiz ki havai fişekleri? Festivallerde ve gece şenliklerinde kullanılan havai fişekler genellikle kartondan yapılan ve içine özel bir patlayıcı karışımı konulan uzun silindirik biçimindeki kovanlardan oluşurlar.
Buraya kadar yazılanlar tamam ama sonrası yanlış ve eksik.Havai fişekler yaklaşık 2000 yıl önce bulunmuş ve günümüze kadar teknolojileri güncellenerek bugünlere gelmiştir,BUnu ilk Türkler bulmuşve cimliler geliştirmiştir.Havai fişekler yaklaşık olarak 4 gruba ayrılır ve binlerce çeşidi vardır.Gruplara göz atacak olursak;1-Gök bambaları 2-gösteri bataryaları 3-Çıtalı roketler 4-Volkanlar,fiskiyeler
Gök bombaları yuvarlak korton kovanların içine renklerin dizilmesiyle özel rampalara teker teker konularak barut ile sevk edilirler bunların çapları 7.5cmden (3ınç)başlayıp 30cm çapına (12ınç)kadar üretilip kullanılmaktadır bu fişekler kullanımı profesyonel kişiler tarafından izinli olarak kullanılmaktadırlar,çaplarına göre çıktıkları yükseklikler 80 ila 350mt arasındadır.
Gösteri bataryaları isede yaklaşık 3cm çapında 20 cm boyunda 16 patlamadan 300 patlamaya kadar çeşitleri bulunan sıralı otamatik olarak tek fitilinden ateşlenip diğerleri sırasıla patlıyan yer fişekleridir yaklaşık çıktıkları patlama yükseklikleri 25-30mt arasındadır.
Roketlerde amatör kullanım için halkın kullanılmasını sağlamak için üretilen mamüllerdir bunlarında en az 10 çeşit boyları vardır fakat bunların kullanımı tamamıyla açık alanda olmalıdırlar çünki bunlar kullanıldığı zaman nereye gidecekleri belli değildirle tehlike yaratırlar onun için buların yerini gösteri bataryaları almıştır ülkemizde 16 lı,19lu,25li gösteri bataryaları halkın güvenli bir şekilde kullanımına uygundur.
Volkanlar,yerden havaya yaklaşık 2metre ile 5 metre arası yüksekliğe çıkan ve dumanlı ve dumansız çeşitleri olan ve kerkesin kullanma talimatlarını güzel okuyarak kullanmalarında bir sakınca bulunmayan gümüş ve renkli efekler çıkaran fiskiye şeklinde yanan piroteknik ürünlerdir.
bunların yanında özel piroteknik efeklerde mevcuttur bunlardan bazıları sinema efkleri sahne sanatçı efekleri ateş yazıları gündüz sis bombaları araç patlatma bina havaya uçurma vucut fünyeleri gibi.günümüzün havai fişekleri renk ve desen olarak o kadar fazlaki sayılıp tespit edilmesi bile çok zor.Ama şunuda söylemeden geçemem en önemli efeklerde 30'un üzerin de değildir diğerleri sadece ticari kaygıdan dolayı çeşit coğaltmak ve kafa karıştırmaktan öteye geçmez.Şu yanlışlığıda düzelmek isterim hiçbir ateş oksijen olmadan yanmaz kapalı hava ile temas etmiyen bir nesne ne yanar ne de patlar bunun için mutlaka havadaki oksijene ihtiyaç vardır sizin dediğiniz patlayıcıdaki oksitleyici madde sadece o fomulun açık ahavada oksijeninde karışmasıyla karışımın yanmasını sağlarç.Bu sektörde P.nitrat sadece barut ve benzerlerinde kullanılır ama en çok kullanılan yıldızların yanmasında yani renklerin oluşturulmasında potasyun perklorat'tır. Yani bir kırmızı rengi elde etmek icin strasyum karbonatı oksitlemek için gereklidir hemde yaklaşık yüzde atmıi gibi bir oranla Yeşilde baryum nitratı yakmada sarı da sodyumu yakmasa mavide Bakır oksiti yakmada bu madde kullanılır ama tabiki kükürt ve yapıştırıcı reçineleride yabana atmamak grekir .Şunu bilmenizi isterimki bir havai fişek üretimi ile uğraşan fabrikada yaklaşık olarak 150-180 çeşit hammadde bulunmaktadır. Bu sektor zor ve sır dolu bir sektor olup piyasada vasıflı eleman bulunmamaktadır.Tabiki Ülkemizde ki üreticiler bunun zorluğunu çekmektedirler ama bunu da yine çok iyi başarmaktadırlar Ülkemizde üretilen havai fişek ve piroteknik ürünler bugün dünya standartlarında olup her ülkede yarışmaya katılıp derece alabilecek kaliede,çeşitte ve güvendedir.Saygılarımla
Yorum Gönder